KANCELARIA RADCY PRAWNEGO

ANETY JASTRZĘBSKIEJ

ANETA JASTRZĘBSKA

WŁAŚCIWOŚĆ SĄDU W POSTĘPOWANIU CYWILNYM

Jeżeli zamierzasz wnieść pozew lub złożyć wniosek w postępowaniu cywilnym, to jedną z pierwszych czynności, które powinieneś wykonać, jest ustalenie, który sąd będzie właściwy do rozstrzygnięcia Twojej sprawy.

 

Jako właściwość sądu należy rozumieć zdolność konkretnego sądu do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy.

 

Właściwość sądu w postępowaniu cywilnym została uregulowana w art. 15 – 46 Kodeksu postępowania cywilnego. Istnieją dwa podstawowe rodzaje właściwości: rzeczowa i miejscowa.

 

1) Właściwość rzeczowa 

 

W polskim postępowaniu cywilnym istnieje domniemanie właściwości sądów rejonowych we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw, dla których właściwe są sądy okręgowe.

 

Jednym z najistotniejszych wyjątków od w/w ogólnej zasady właściwości sądów rejonowych jest rozstrzyganie przez sądy okręgowe spraw o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 000 (siedemdziesiąt pięć tysięcy) złotych. Wyjątek ten nie dotyczy spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym, które pozostają w gestii sądów rejonowych.

 

Ponadto do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:

a) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia,

b) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,

c) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego,

d) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni,

e) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, f) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji,

g) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem.

 

Biorąc pod uwagę powyższe informacje, z praktycznego punktu widzenia należy przede wszystkich sprawdzić czy roszczenie, którego chcemy dochodzić, znajduje się na liście wyjątków rozpatrywanych przez sądy okręgowe. Jeśli jej tam nie ma, wówczas właściwym będzie sąd rejonowy.

 

2) Właściwość miejscowa 

 

Reguły ogólne właściwości miejscowej

 

Powództwo przeciwko osobie fizycznej wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, przez co należy rozumieć miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.

 

Powództwo przeciwko osobie prawnej (np. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością) lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby. W przypadku powództwa przeciwko Skarbowi Państwa, wytacza się je według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.

 

Zgodnie z art. 41 Kodeksu cywilnego, siedzibą osoby prawnej jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający. Jednak przy ustalaniu siedziby najczęściej bierze się pod uwagę konkretny adres podmiotu wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego.

 

Właściwość miejscowa przemienna

 

Istnieją przypadki, kiedy ustawodawca dopuszcza wytoczenie powództwa przed sąd określony według w/w reguł ogólnych lub inny Sąd, wybrany zgodnie z poniższymi zasadami:

a) pozew o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia dziecka i związane z tym roszczenia - przed sąd miejsca zamieszkania osoby uprawnionej,

b) pozew o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy - przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział (jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału),

c) pozew o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy - przed sąd miejsca jej wykonania,

d) pozew o roszczenie z czynu niedozwolonego - przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę,

e) pozew o zapłatę należności za prowadzenie sprawy - przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził,

f) pozew o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości - przed sąd miejsca położenia nieruchomości,

g) pozew przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku - przed sąd miejsca płatności.

 

Właściwość miejscowa wyłączna

 

W następujących rodzajach spraw ustawodawca nie pozostawił powodowi możliwości wyboru:

a) pozew o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również pozew o posiadanie nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia (jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej),

b) pozew z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy (jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część),

c) pozew ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby,

d) pozew ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu (w razie braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda),

e) pozew ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a przysposobionym wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda (jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej).

 

Przypadek, kiedy właściwych jest kilka sądów

 

Jeżeli w/w zasady wyboru właściwego sądu nie dają odpowiedzi, który sąd jest właściwy, a więc np. w wypadku, gdy:

- uzasadniona jest właściwość kilku sądów,

- powództwo wytacza się przeciwko kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy,

- nieruchomość, której położenie jest podstawą oznaczenia właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych,

wówczas wybór między tymi sądami należy do osoby wnoszącej pozew.

 

Określenie właściwości miejscowej w umowie

 

Strony oznaczonego stosunku prawnego (np. umowy o dzieło lub umowy zlecenia) mogą się umówić, że poddadzą spór już wynikły lub spory mogące w przyszłości z tego stosunku wyniknąć sądowi pierwszej instancji, który nie jest właściwy według w/w reguł określania właściwości miejscowej. Taka umowa nazywana jest umową prorogacyjną i musi być zawarta w formie pisemnej. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy (z wyjątkiem przypadku, gdy powód złoży pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym). W praktyce nie trzeba zawierać odrębnej umowy, lecz wystarczy dodać w zawieranej lub istniejącej umowie sam zapis o zmienionej właściwości sądu, czyli tzw. klauzulę prorogacyjną, np.: „Sądem właściwym do rozpatrywania sporów będzie sąd powszechny w Elblągu”.

 

Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla określonych sporów.

 

Należy pamiętać, że w drodze umowy nie można zmienić właściwości wyłącznej sądu.

 

Sąd, do którego został wniesiony pozew, w każdym wypadku bada z urzędu, czy jest sądem właściwym do jego rozpatrzenia. Jeżeli po takim sprawdzeniu okaże się, że jest on niewłaściwy, wówczas przekaże sprawę sądowi właściwemu, który będzie kontynuował postępowanie (przekazanie sprawy do sądu właściwego nie powoduje przerwania postępowania, a czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy).

 

Nasza Kancelaria od lat prowadzi postępowania przed sądami wszystkich instancji. Posiadamy bogate doświadczenie w reprezentowaniu małych i dużych przedsiębiorców, a także osób fizycznych, w sprawach obejmujących różne dziedziny prawa. Służymy naszym Klientom radą i pomocą w ocenie stanu faktycznego i zgromadzonego materiału dowodowego, poprawnym sformułowaniu pozwu i złożeniu go do właściwego sądu, a także na dalszych etapach postępowania sądowego, aż do jego pomyślnego zakończenia. Zajmujemy się także współpracą z komornikami w celu egzekucji zasądzonych roszczeń. Zapraszamy do korzystania z naszych usług!